پرخاشگری منفعل؛ پیامدها، روش مدیریت و برخورد با دیگران


تا به حال پیش آمده که هنگام عصبانیت، به‌جای مخالفش، آن را به غیرمستقیم نشان می‌دهد؟ برای مثال عمدا کاری را به تأخیر بیندازید تا از فردی که شما را عصبانی کرده انتقام بگیرید؟! این گونه واکنش‌ها که عصبانی و خشمگین هستند، پرخاشگری منفعل نامیده می‌شوند. این شکل از پرخاشگری هر چند نرم‌تر است اما می‌توان به همان اندازه عمل خشم، آسیب‌زا باشد. در این مقاله از معرفی این شکل از پرخاشگری، نشانه‌ها و دلایل تا روش‌های مقابله با آن تصور می‌شود.

پرخاشگری منفعل چیست؟

وقتی به‌جای صحبت‌کردن درباره خشم و عصبانیت، از روش‌های غیرمستقیم برای نشان‌دادن این احساسات استفاده می‌کنیم، پرخاشگری منفعل شده‌ایم. در این وضعیت ما همچنان ترسناک هستیم اما به‌جای و بیانش در مقابل، آن را به گونه‌ای دیگر می‌کنیم. حتی ممکن است در ابتدا خشم را در چهره و رفتار خود پنهان کرده و رفتاری کاملاً برعکس نشان به طرف مقابل نشان دهد.

روانشناسان اولین بار در جنگ جهانی دوم از عبارت پرخاشگری منفعل برای توصیف سربازانی که از دستور مافوق خود به شیوه غیرمستقیم سرپیچی می‌کردند، استفاده کردند. این عبارت در روانشناسی باقی مانده و تا به امروز برای توصیف شرایطی که گفتیم به کار می‌رود. گرچه این شکل از پرخاشگری یک بیماری روانی نیست، می‌تواند به روابط فردی و اجتماعی شما آسیب بزند.

نشانه های رفتاری پرخاشگر منفعل کدامند؟

پرخاشگری منفعل می‌تواند به شکل‌های گوناگونی درآید. از جمله آنها به موارد زیر اشاره می کنیم:

  1. پرهیز از دیدار و دوری از شما؛
  2. به‌ظاهر تعریف و تمجید کردن، بیشتر به‌قصد طعنه‌زدن به شما، برای مثال: «دیدم این بار ظرف‌ها رو می‌شوری، تعجب کردم!».
  3. سکوت و خودداری از گفت وگو با شما؛
  4. رد غیرمستقیم درخواست شما یعنی بهانه‌جویی به جای نه گفتن.
  5. پرهیز از بیان آنچه در ذهن و قلبش می‌گذرد؛
  6. به‌تعویق‌انداختن کارهایی که به او محول کرده‌اند.
  7. استفاده از طعنه و کنایه در برابر درخواست‌های شما.

پرخاشگر منفعل ممکن است در برابر درخواست‌ها یا پرسش‌های صریح شما درباره منشأ این رفتارها، ادعا کند که حالش خوب است و قصد و غرضی ندارد. او مدعی می‌شود که به هیچ وجه عصبانی یا دلگیر نیست و در نتیجه، با شما را سد می‌کند، گفت‌و‌شنود.

مثالهایی از پرخاشگری منفعل در روابط شخصی و کاری

در سطح شخصی، منفعل پرخاشگر مرتب بهانه می‌آورد تا از دیدار با کسی که از دستش عصبانی است، پرهیز کند. این روش برای نشان‌دادن عصبانیت از اوست.

در روابط شخصی مانند ازدواج، برای مثال همسر از شوهرش می‌خواهد که ظرف‌ها را بشوید اما شوهر یا این کار را انجام نمی‌دهد یا آن را تا ۹۰ دقیقه به تأخیر می‌اندازد. در کنار این رفتارهای غیرکلامی، ممکن است فرد با طعنه و کنایه پاسخ درخواست‌ها را بدهد. برای مثال با لحنی طعنه‌آلود بگوید: «باشه حتما برای تو یا به‌خاطر تو انجامش می‌دم!»

در روابط کاری نیز پرخاشگری منفعل با رفتارهایی مانند به‌تأخیرانداختن کارها یا ناقص انجام‌دادن آنها مشاهده می‌شود. یک مثال دیگر زمانی است که فرد عمدا بخشی از داده‌های مربوط به کار را به اعضای تیم ارائه نمی‌کند تا در روند انجام کارها خلال ایجاد کند.

آثار و پیام های پرخاشگری منفعل

نشانه های پرخاشگری منفعل

همان طور که گفتیم، پرخاشگری منفعل بیماری نیست اما یک رفتار ناهنجار می‌رود که می‌تواند روابط اجتماعی و بین فردی را کاهش دهد و مشکلات ایجاد کند.

وقتی فرد به این شیوه رفتار کند، در مقابل نمی‌تواند منظور این کنش‌ها یا واکنش‌ها را به‌درستی درک کند. در نتیجه، ابهام و گیج‌شدن از اولین پیام‌های این گونه رفتارهاست.

با گذر، این رفتارها می‌تواند رابطه شخصی فرد را تخریب کند و به خشم متقابل تبدیل شود. در مقابل ممکن است از به‌تأخیرانداختن مکرر کارها خسته و عصبانی شود. خود این عصبانیت باعث تشدید رفتارهای پرخاشگری منفعل شده و چرخه‌های باطل ایجاد می‌کند. در نهایت، فرد منفعل‌ـ‌پرخاشگر بدون اینکه خود را حل کند، به رفتارهای نادرست خود ادامه می‌دهد و روابط را بیش از پیش از تخریب می‌کند.

در حوزه نیز این گونه موارد ممکن است در معرض جریمه و تنش شغلی قرار گیرد که کاری‌های مادی و معنوی در پی دارد. دانش‌آموزی که چنین رفتاری می‌کند نیز با غیبت و بی‌توجهی به درس نمرات بدتری می‌گیرد و دچار افت تحصیلی می‌شود.

ریشه پرخاشگری منفعل؛ چرا برخی افراد این روش را برای نشان دادن خشم خود به کار میگیرند؟

با وجود، این رفتارها پیام شایع‌اند. چرا خیلی از افراد برای کنار آمدن یا خشم خود چنین روشی را در پیش میگیرند؟! در ادامه این موضوع را بررسی می کنیم:

۱. ریشه‌های تربیتی در خانواده

برخی دلایل معتقدند که ریشه پرخاشگری منعل را باید در تربیت خانوادگی جست. اگر فرزندان در محیط محیطی اجازه بروز عواطف و احساسات خود را ندارند یا با بروزشان، واکنش شدید دریافت می‌کنند، به‌تدریج خودداری پیشه کرده و در آینده نیز با خشم مواجه می‌شوند، آن را به شکل مستقیم و سالم بروز نمی‌دهند.

۲. وضعیت سلامت روان

تحقیقات نشان داده است که بین و پرخاشگری، رابطه‌ای وجود دارد. سبک متفاوت فرد و اینکه چگونه به محرک‌های واکنش‌های مختلف نشان می‌دهد، در این زمینه نقش دارد. افراد افسرده به احتمال زیاد، خشم خود را به منفعل نشان می‌دهند.

۳. شرایط محیط

محیط نیز تاثیر بسزایی در این امر دارد. اگر نشان‌دادن خشم یک تابو و همراه با هزینه‌های سنگین باشد، فرد می‌دهد تا آن را به شیوه‌های غیرمستقیم نشان دهد.

۴. ناخوشایند بودن بروز خشم

شفاف‌بودن در علایق و عواطف برای بسیاری از انسان‌ها کار آسانی نیست. وقتی فرد حس می‌کند که در برابر یک موضوع یا عصبانیتش ترسناک است، می‌دهد تا به سازوکارهای غیرمستقیم و پنهان روی بیاورد.

چطور با پرخاشگر منفعل مقابله کنیم؟

۱. خود را مقصر ندانید

خیلی از افراد در هنگام برخورد با پرخاشگری، خود را مقصر می‌دانند و گمان می‌کنند حتماً کاری کرده‌اند که مستحق چنین واکنشی هستند اما این درست نیست. فرد با مقصر دانستن خود، باعث ادامه این رفتارها و در مقابل، به عزت‌نفس خود خدشه می‌کند. بنابراین اولین قدم برای این رفتارها، حفظ کرامت خود و دانستن این واقعیت است که شما انجام دهید که مستحق چنین رفتارهایی باشید.

۲. مرزبندی کنید

دومین قدم برای مقابله، تعیین حدوحدودها است. هر دو طرف درگیر ماجرا، چیزهایی را نمی‌توان روشن و واضح دانست که چه چیزی رخ می‌دهد. در نتیجه، مرزبندی‌کردن می‌تواند باعث شفاف‌شدن شرایط شود و جلوی رفتارهای ناهار از هر دو طرف را بگیرد.

به‌طور واضح نیازها و خواسته‌های خود را در یک رابطه را بیان کنید. این بیان مستقیم هم باعث شفافیت می‌شود و هم فرد مقابل را در برابر اقدام‌هایش پاسخگو می‌کند.

۳. رفتارها را شناسایی و بازگو کنید

پرخاشگری منفعل با رفتارهای غیرمستقیم و دوپهلو درهم آمیخته شده است. بنابراین برای مقابله با آن باید این رفتارها را شناسایی و در صورت مشاهده مدام، به فرد پرخاشگر گوشزد کنید. با قاطعیت و آرامش نادرستی این رفتارها را به فرد پرخاشگر توضیح دهید. هنگام وقوع ممکن است فرد بخواهد طفره برو. نشان دهید که جدی هستید و این رفتارها را نمی‌پذیرید. بدین ترتیب فرد میفهمد که نمیتواند از این روش برای نشان دادن خشمش استفاده کند.

۴. واکنش های خود را کنترل کنید

تمام گامهای گفته شده را با آرامش انجام دهید. خیلی مهم است که آرام بمانید. اگر از کوره در رفت، فرد پرخاشگر کنترل بحث را به دست خواهد گرفت. شاید فرد پرخاشگر شروع به کوبیدن درها و شکستن وسایل کند؛ در این حالت نیز آرامش خود را حفظ کنید.

۵. مراقب عزت‌نفس خود باشید

پرخاشگر منفعل شاید با توهین به شما به‌دنبال عصبانی‌کردن‌تان باشد. مراقب باشید و در دام این بازی نیفتید. در همه حال به آنچه درست می‌دانید پافشاری، فقط به این نگاه کنید که در مقابل چه توهین‌های عاطفی‌ها به شما بپردازید.

۶. همدلی کنید

گرچه همدلی کردن با فردی که دنبال عصبانی‌کردن شماست، کار می‌کند، این کار می‌تواند تأثیر مهمی در بهبود مسائل داشته باشد. به یاد داشته باشید که بیشتر از رفتارهای پرخاشگرانه منفعل به‌عمد رخ نمی‌دهند. فرد پرخاشگر احساس می کند. پس با همدلی می‌توانم او را خلع‌سلاح کرد. برای مثال، جمله‌های مانند «به نظر می‌رسد که تو از یک موضوع بسیار ناراحت‌کننده» بگویم، می‌توان جمله‌ای مناسب برای جلب اعتماد و بازکردن مسیر گفت‌وگو باشد.

۷. درک کنید که گاهی نمی توانید در مقابل را تغییر دهید

گرچه راهکارهای مقابله با پرخاشگری روشی مناسب برای حل مسئله است، تضمینی که این رفتارها می شوند و ادامه نیابند. بنابراین وقت خود را تغییر می دهند دیگران نمی کنند. به‌جای این کار، بر چیزهایی که در کنترل شماست بر روی آنها تمرکز کنید.

چگونه پرخاشگری منفعل را در خود تشخیص دهید؟

تشخیص رفتار پرخاشگرانه منفعل در خودمان

گاهی اوقات شناسایی پرخاشگری منفعل در دیگران، راحت تر از این رفتارها در خودمان است. اگر حدس میزنید که این رفتارها را دارید، در خلوت خود به رفتارهایتان فکر کنید.

پرسش های زیر را از خود بپرسید:

  • آیا مهم است که خود را در مقابل فردی که از آن عصبانی هستید، عبوس نشان می‌دهید؟
  • آیا از ملاقات با افرادی که از دست آنها ناراحت هستند، می‌کنید؟
  • آیا از صحبت‌کردن با افرادی که از دستشان عصبانی هستند، خودداری می‌کنید؟
  • آیا از انجام کارها به‌عنوان روشی برای تنبیه دیگران استفاده می‌کنید؟
  • آیا از طعنه و کنایه برای نیش‌زدن به دیگران به‌جای می‌گویید معنادار سر یک موضوع استفاده می‌کنید؟

چگونه پرخاشگری منفعل خودمان را حل کنیم؟

اگر پاسخ شما به چند پرسش‌های مثبت باشد، یعنی در رفتارهای خود به شکل منفعل پرخاشگری می‌شود. برای مقابله با این رفتارها روشهای زیر را به کار ببرید:

۱. خودآگاهی خود را تقویت کنید

این شکل پرخاشگری هنگام عدم درک درستی از بروز می‌کند. پس در قدم اول، با خودآگاهی به احساسی که توجه کرده و آن را شناسایی می کند.

۲. در اصلاح الگوهای رفتاری خود صبور باشید

شناخت درست احساسات و رفتارها اولین گام برای اصلاح الگوهای رفتاری است اما این اصلاح زمان می‌برد. پس انتظار نداشته باشید که یک‌شبه این رفتارها را کنار بگذارید.

۳. روش های صحیح بررسی را بیاموزید

با صبر و حوصله، روش‌های اصلاح عواطف در موقعیت‌های مختلف را بیاموزید و تمرین کنید. استفاده از منابع مکتوب و مشاوره از جمله راه‌ها برای یادگیری این روش‌ها است.

هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن با پزشک یا متخصصان مربوطه مشورت کنید. اطلاعات بیشتر


فروشگاه چطور - مجموعه صوتی زبان بدن

به کمک بدن، ناگفته‌ها زبان را بیان و بشنوید